• DALEKO JEST BLISKO - spotkanie z redaktorem Krzysztofem Błażycą

    DALEKO JEST BLISKO - spotkanie z redaktorem Krzysztofem Błażycą

  • Oferta muzealna na luty

    Oferta muzealna na luty

  • KARNAWAŁOWE SZALEŃSTWO - relacja

    KARNAWAŁOWE SZALEŃSTWO - relacja

  • WYNIKI KONKURSU NA LALKĘ SZMACIANKĘ

    WYNIKI KONKURSU NA LALKĘ SZMACIANKĘ

  • FERIE W MUZEUM!

    FERIE W MUZEUM!

  • KONSULTACJE DLA NAUCZYCIELI I UCZNIÓW

    KONSULTACJE DLA NAUCZYCIELI I UCZNIÓW

Dział kultur pozaeuropejskich

Muzeum Miejskie w Żorach jest instytucją muzealną, która w sposób logiczny i konsekwentny została zbudowana na bazie zainteresowań kolekcjonerskich oraz pasji naukowych osób indywidualnych. Proces formowania i legalizacji zbiorów i ich nadbudowy w struktury muzealne trwał stosunkowo długo, a zbiory ulegały różnego typu perturbacjom od roku 1972. Konsekwencja w podejściu do idei utworzenia instytucji muzealnej, jako tej, która czuwać będzie nie tylko nad ich zachowaniem, ale przede wszystkim dążyć będzie do ich wzbogacenia i uzupełnienia, doczekała się pełnej realizacji dopiero w roku 2001. Zbiory zostały wydzielone w dwa działy merytoryczne, z których większość stanowiły obiekty Działu Historii i Kultury Regionu rejestrujące historię, życie codzienne, sztukę miasta i regionu oraz znacznie mniejszą i niezbyt reprezentatywną, w większości przypadkową, kolekcję Działu Kultur Pozaeuropejskich związaną z wybranymi kulturami Afryki Zachodniej.

Afrykańska kolekcja Muzeum Miejskiego w Żorach

Zbiór obiektów, które stały się bazą kreacji kolekcji afrykańskiej był początkowo niewielki i składał się w większości z depozytów osób prywatnych. To zakłócenie proporcji pomiędzy własnością muzealną a ilością obiektów powierzonych, stało się motywacją do zmiany stanu rzeczy, a wręcz dążeniem nie tylko do odwrócenia tych proporcji, ale do pozyskania obiektów i kolekcji na własność Muzeum Miejskiego. Działalność naukowo-badawcza, konsekwentnie prowadzona przez pracowników Działu Kultur Pozaeuropejskich, dała możliwości pozyskiwania nowych obiektów nie tylko poprzez zakupy w kraju od indywidualnych kolekcjonerów, co w rzeczywistości było sporadyczne i bardzo kosztowne. Regularne wyprawy dały możliwość penetracji w sposób przemyślany obszarów, które były już zaznaczone poprzez posiadane muzealia Działu Kultur Pozaeuropejskich . Rozwój kolekcji został zaplanowany zarówno podmiotowo, ze względu na charakter obiektów pozyskiwanych, ich funkcjonalizm i typologię, jak i pertynencję terytorialną. Obszar, który został wzięty pod uwagę w przypadku kolekcji żorskiej objął początkowo strefę Sahelu Afryki Zachodniej, z dużym naciskiem na terytorium zamieszkane przez ludy Dogon, Kurumba, Mossi oraz strefę Zatoki Gwinejskiej, reprezentowanej przede wszystkim przez ludy Aszanti, Dan, Guro, Baule oraz Senufo.

Nie należy jednak traktować dokonanego wyboru ludów oraz grup etnicznych jako zbioru kompletnego i zamkniętego, w przypadku obiektów, które ciekawe są ze względu artystycznego, funkcjonalnego czy chociażby historycznego z naciskiem na częstotliwość występowania, kolekcja ulega stałemu rozszerzeniu. Tak chociażby wyprawa „Toulfe 2004” dała efekty w postaci kilku masek, co prawda niekompletnych, ale za to dobrej roboty, z terenu Nigerii. Ważnym momentem, z punktu widzenia muzealnego kolekcjonerstwa, była wyprawa „Ambasira 2005” na tereny Kamerunu i Czadu. Rozszerzono w ten sposób nie tylko tereny badawcze, ale co ważniejsze – jednym z efektów bezpośrednich wyprawy było pozyskanie około 300 nowych obiektów, które stały się podstawą nowego zbioru kolekcji. Ważnym z punktu widzenia polskiego muzealnictwa stał się zwłaszcza zbiór obiektów z terenu Czadu – pierwszy tak duży i reprezentatywny w zbiorach polskich.

Akcesja muzealiów odbywa się zarówno w sposób tradycyjny, w terenie, który daje możliwość pozyskania obiektów reprezentatywnych o charakterze etnograficznym, przede wszystkim przedmiotów codziennego użytku, jak i poprzez zakupy „artisanatu”, czyli rzemiosła artystycznego, ze względu na jego walory artystyczne i poznawcze. Tworzona w ten sposób kolekcja pozwala na wyodrębnienie zbioru autentyków, obiektów pierwotnych, autentycznych oraz eksponatów, które w pewien sposób rejestrują zmiany w stylistyce sztuki afrykańskiej pod wpływem trendów i zainteresowań sztuki europejskiej, a przede wszystkim wyobrażeń i wariacji turystycznych na temat sztuki afrykańskiej.

Kryterium autentyczności czy jakości nie stanowi oczywiście jedynego wyznacznika dróg rozwoju kolekcji, która jest powiększana również pod względem typologicznym. Rozbudowywane są zbiory sztuki, etnografii, militaria oraz wydzielony zbiór pojedynczych obiektów interesujących z innych powodów kulturowych i funkcjonalnych. Nadrzędnym celem jest jednak pozyskiwanie obiektów kompletnych, ma to niebagatelne znaczenie w przypadku na przykład „maski afrykańskiej”, która w większości kolekcji jest tylko reprezentowana poprzez część zakładaną na głowę. Dla kolekcji żorskiej decydującym kryterium jest jej holistyczne rozumienie, stąd dążenie do uzupełnienia kolekcji i jej pełnej prezentacji.

Rejestracja działalności Muzeum przez media oraz własne kontakty pracowników dały możliwości pozyskania nowych źródeł dla rozbudowy kolekcji. Pozytywne nastawienie polskich misjonarzy i etnologów w stosunku do żorskiego Muzeum znalazło odbicie w postaci darowizn, tym ciekawszych, że obiekty pozyskiwane w ten sposób są nie tylko autentyczne, ale również w pewien sposób rejestrują recepcję chrześcijaństwa wśród społeczeństw wyznających religie tradycyjne.


Zbiory Muzeum Miejskiego prezentowane są zarówno poprzez ekspozycję stałą Działu Kultur Pozaeuropejskich, jak i wystawy czasowe organizowane w innych ośrodkach muzealnych kraju. Ostatecznym jednak dążeniem jest ich kompletna rejestracja i prezentacja za pomocą Internetu, w ten sposób zrealizowane zostaną w sposób najbardziej pełny zadania instytucji muzealnej w zakresie opracowywania i udostępniania zbiorów, co ma niebagatelne znaczenie w przypadku ośrodka małego, bez szerszego zaplecza ekspozycyjno finansowego.

Katarzyna Podyma
kustosz w Dziale Kultur Pozaeuropejskich
wykorzystano fragmenty artykułu autorki zamieszczone w czasopiśmie „Gazeta Antykwaryczna”, nr 4: kwiecień 2005, s. 16-17

Muzeum bez tajemnic

BIP Żory Wszelkie prawa zastrzeżone muzeum żory / 2009